___________________________________________________________________
«حال خوش» به روایت حافظ شیرازی
خبرگزاری قرآن(گروه ادب) ــ رضا اسماعیلی در یادداشتی «احسن الحال» را از زبان خواجه شیراز که جان و جهان شعرش با دقایق و ظرایف وحیانی و قرآنی پیوند خورده، روایت کرده است.
به گزارش خبرنگار ایکنا؛ رضا اسماعیلی، در یادداشتی «احسن الحال» را از زبان خواجه شیراز روایت کرده و معتقد است؛ تماشای جمال بهار و نوروز پیروز در آیینه غزلهای حضرت لسان الغیب حافظ شیرازی، حظی معنوی به انسان میبخشد. در ادامه این یادداشت از نظر میگذرد.
***
«یَا مُقَلِّبَ الْقُلُوبِ وَ الْأَبْصَارِ یَا مُدَبِّرَ اللَّیْلِ وَ النَّهَارِ یَا مُحَوِّلَ الْحَوْلِ وَ الْأَحْوَالِ حَوِّلْ حَالَنَا إِلَی أَحْسَنِ الْحَالِ»
ای تغییر دهنده دل ها و دیده ها، ای تدبیر کننده شب و روز، ای گرداننده سال و حالت ها، بگردان حال ما را به بهترین حال ها.
***
نوبهار است در آن کوش که خوشدل باشی
که بسی گل بدمد باز و تو در گل باشی
من نگویم که کنون با که نشین و چه بنوش
که تو خود دانی اگر زیرک و عاقل باشی
چنگ در پرده همین میدهدت پند ولی
وعظت آن گاه کند سود که قابل باشی
در چمن هر ورقی دفتر حالی دگر است
حیف باشد که ز کار همه غافل باشی
نقد عمرت ببرد غصه دنیا به گزاف
گر شب و روز در این قصه مشکل باشی
گر چه راهی ست پر از بیم ز ما تا بر دوست
رفتن آسان بود ار واقف منزل باشی
حافظا گر مدد از بخت بلندت باشد
صید آن شاهد مطبوع شمایل باشی
تماشای جمال بهار و نوروز پیروز در آیینه غزل های حضرت لسان الغیب حافظ شیرازی، حظی معنوی به انسان می بخشد. و اینک در طلیعه سال نو، بر آنیم تا «احسن الحال» را از زبان خواجه شیراز روایت کنیم که جان و جهان شعرش با دقایق و ظرایف وحیانی و قرآنی پیوند خورده است.
می خواهیم کلید «حال خوش» را از حافظ بگیریم. این که «حال خوش» چیست و چگونه می توان به آن رسید؟
از نگاه حافظ رسیدن به «حال خوش» سه شاه کلید دارد که با به دست آوردن آنها می توان در بهشت سعادت و رستگاری دنیا و آخرت به گلگشت و تفرج پرداخت. کدها و کلیدهایی که در اکثر آیات و روایات قرآنی به آنها اشاره شده است:
1 – عبودیت و بندگی
2 – کناره گیری از گناه
3 – عمل صالح
کلید اول: عبودیت و بندگی
____________________
هر گنج سعادت که خدا داد به حافظ
از یمن دعای شب و ورد سحری بود
اوقات خوش آن بود که با دوست به سر رفت
باقی همه بی حاصلی و بی خبری بود
بندگی خدا و پیروی آگاهانه از بزرگان دینی؛ قابلیت های انسانی ما را به فعلیت در می آورد و از ما انسانی صالح می سازد.از نظر حافظ نیز اولین کلید برای دستیابی به آرامش و «حال خوش» سر نهادن بر آستان حضرت جانان و تکیه زدن بر مسند «عبودیت و بندگی» و «ذکرالله» است. چرا که خوب می داند کلید وارستگی چیزی جز «بندگی» خدا نیست:
بر آستان جانان، گر سر توان نهادن
گلبانگ سربلندی بر آسمان توان زد
این دقیقه ای است که در آثار منظوم و منثور اکثر شاعران و عارفان مسلمان بر آن تاکید شده است. بندگی حضرت حق انسان را از دلبستگی و وابستگی به غیر آزاد می کند و به «وارستگی» می رساند، و رسیدگی به مقام وارستگی «حال خوش» را به انسان مومن ارزانی می کند. از همین روست که خواجه عبدالله انصاری در مناجات نامه خود می گوید: «الهی! اگر یک بار گویی: بنده ی من، از عرش بگذرد خنده ی من.» عینالقضات همدانی نیز با تاکید بر این دقیقه می گوید: «... تا از خودپرستی فارغ نشوی، خداپرست نتوان بودن. تا بنده نشوی، آزادی نیابی.»
غلام همت آنم که زیر چرخ کبود
ز هر چه رنگ تعلق پذیرد آزادست
آیه 28 سوره «رعد» نیز موید همین معناست: «الَّذِینَ آمَنُواْ وَتَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُم بِذِکْرِ اللّهِ أَلاَ بِذِکْرِ اللّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ: همان کسانى که ایمان آوردهاند و دلهایشان به یاد خدا آرام میگیرد، آگاه باش که با یاد خدا دلها آرامش مىیابد.»
از نگاه حافظ حضرت پروردگار بهترین تکیه گاه انسان و همنشینی و همصحبتی با او، سرچشمه آرامش و حال خوش است:
ای دل ار سیل فنا بنیاد هستی برکند
چون تو را نوح است کشتیبان ز توفان غم مخور
حافظا در کنج فقر و خلوت شبهای تار
تا بُود وردت دعا و درس قرآن غم مخور
از همین رو حافظ بندگی واقعی و اصیل را بندگی آزادگان می داند که نه از ترس دوزخ و نه به طمع بهشت، بلکه چنان که حضرت علی(ع) می فرماید بندگی آگاهانه و مبتنی بر «معرفت دینی» است:
«إِنَّ قَوْماً عَبَدُوا اللَّهَ رَغْبَةً فَتِلْک عِبَادَةُ التُّجَّارِ وَ إِنَّ قَوْماً عَبَدُوا اللَّهَ رَهْبَةً فَتِلْک عِبَادَةُ الْعَبِیدِ وَ إِنَّ قَوْماً عَبَدُوا اللَّهَ شُکراً فَتِلْک عِبَادَةُ الْأَحْرَار؛ امام علی علیه السلام می فرماید: گروهی خدا را برای چشم داشت، می پرستند و این پرستش بازرگانان است. گروهی او را از روی ترس عبادت می کنند و این عبادت بردگان است، و گروهی او را سپاسمندانه می پرستند و این پرستش آزادگان است.»
(نهج البلاغة، ص 510، حکمت 237)
تو بندگی چو گدایان به شرط مزد مکن
که خواجه خود روش بنده پروری داند
کلید دوم: کناره گیری از گناه
______________________
در آموزه های دینی و اسلامی بسیار بر این موضوع تاکید شده است که هر کس از معصیت و گناه کناره گیری کند، هر روزش عید و سرشار از امید است. چنان که در حدیثی از امام علی(ع) می خوانیم: «كُلُّ یَوْمٍ لَا یُعْصَى اللَّهُ فِیهِ فَهُوَ عِیدٌ:هر روزی كه در آن معصیت و گناه و خلاف نشود، عید است.» (نهجالبلاغه، حكمت428)
آری، نوروز واقعی روزی است که خانه قلب و روح مان را از گرد و غبار زشتی و پلشتی، و سیاهی «معصیت» و رذایل شیطانی بتکانیم و در مسیر «انسان بودن» و «انسان شدن» گام برداریم. رذایلی مانند: خودخواهی، تفرعن و تکبر، نفاق، دروغ، نفرت، حرص، کینه، خیانت، حسادت، غیبت، تهمت، شهوت، هوسبازی، قدرت طلبی، ستم، جهل، خرافه پروری، زهدفروشی، مردم فریبی، مردم آزاری و... «حال خوش» فرزند «بندگی» و پرهیز از «گناه» است که فطرت انسان را خط خطی و قلب انسان را سیاه می کند. «حال خوش» فرزند انسان بودن و زیبا زندگی کردن است. و زیبایی چیزی جز «عمل صالح» نیست. یعنی حرکت در مسیر ارزش های اصیل فطری و فضایل و کرامت های انسانی. فضایلی مانند: یکتاپرستی، جهاد در راه خدا(مبارزه با کفر و نفاق و شرک)، پارسایی، عزت نفس، مناعت طبع، وارستگی، آزادگی، صلح و دوستی، حق جویی، عدالت خواهی، ظالم ستیزی، مظلوم نوازی، مهرورزی، نوعدوستی، خدمت به خلق، خیرخواهی، خوش بینی، عقلانیت، روشن اندیشی، روشنگری، مردم داری، امانت داری، تواضع، نجابت، ادب، همدردی، حق شناسی، راستگویی، خویشتن داری، شکیبایی، شجاعت، وفاداری، صداقت، ایثار، مروت، مدارا ... و انجام هر کاری که به انسان روشنی، نورانیت و معنویت می بخشد.
از نظر حافظ نیز دومین کلید آرامش و «حال خوش»، کناره گیری از گناه و حرکت در صراط مستقیم «عمل صالح» است. اما از نظر او که مسلمانی بصیر و دین آگاه است، گناه تنها ترک نماز و خوردن روزه نیست، سرآمد گناهان در چشم و دل حافظ «ریاکاری، زهد فروشی، و مقدس مآبی» است که همچون طاعون به جان انسان ها می افتد و باعث مسخ، انحطاط و فروپاشی اخلاقی و معنوی جامعه می شود:
آلودگی خرقه خرابی جهان است
کو راهروی اهل دلی، پاک سرشتی
***
گرچه بر واعظ شهر این سخن آسان نشود
تا ریا ورزد و سالوس مسلمان نشود
***
آتش زهد و ریا خرمن دین خواهد سوخت
حافظ این خرقه ی پشمینه بینداز و برو
***
در میخانه ببستند خدایا مپسند
که در خانه ی تزویر و ریا بگشایند
***
باده نوشی که در او روی و ریایی نبود
بهتر از زهد فروشی که در او روی و ریاست
***
حافظا می خور و رندی کن و خوش باش ولی
دام تزویر مکن چون دگران قرآن را
***
می خور که صد گناه ز اغیار در حجاب
بهتر ز طاعتی که به روی و ریا کنند
***
واعظان کاین جلوه در محراب و منبر می کنند
چون به خلوت می روند آن کار دیگر می کنند
حافظ از موضع یك دین شناس بصیر و دردآگاه به نقد و آسیب شناسی عالمانه ی رفتار دینی برخی از مسلمانان اسمی و شناسنامه ای روزگار خویش پرداخته و با لهجه ای طنزآمیز نحوهی سلوک دینی متدینین و متشرعین عصر خویش را - با قصد اصلاح گری - زیر سوال برده است . برای مثال او بر خلاف دیگران که تظاهر به «روزه خواری» را معصیت می شمرند، «تظاهر به روزه داری» را گناهی بزرگ و دامی برای فریب خلق می داند. زیرا روزه خوار در نگاه حافظ قصد فریب بندگان را ندارد؛ اما كسی كه دكان زهد فروشی و تظاهر به روزه داری را پیشه می سازد و قصد فریب دیگران را دارد، گناهش سنگین تر از روزه خوار است.
روزه یک سو شد و عید آمد و دلها برخاست
می ز خمخانه به جوش آمد و می باید خواست
موقع زهد فروشان گرانجان بگذشت
وقت رندی و طرب کردن رندان پیداست
در واقع باید گفت که حافظ در سروده هایش دکان زهد فروشی را تخطئه کرده و بر مسلمانان دو رو و ریا کاری تاخته است که با «سکه دین» به دنبال «تجارت دنیا» هستند . مسلمانانی که می خواهند از نمط اسلام و مسلمانی، کلاهی برای خود ببافند و لا غیر!
می خور که صد گناه ز اغیار در حجاب
بهتر ز طاعتی که به روی و ریا کنند
دیگر این که عرفانی که در اشعار حافظ موج می زند، «عرفان پرهیز» نیست، «عرفان ستیز» است. از همین روست که جسورانه بر شیخ و واعظ و زاهد می تازد و به نظربازی و راستی و مستی خویش افتخار می کند:
فدای پیرهن چاک ماه رویان باد
هزار جامه تقوی و خرقه پرهیز
گناه دیگری که به چشم حافظ بسیار بزرگ می آید، تجسس در امور شخصی و خصوصی مردم و «مردم آزاری» به بهانه حفظ شریعت و دینداری است:
مباش در پی آزار و هر چه خواهی کن
که در شریعت ما غیر از این گناهی نیست
***
چنان بزی که اگر خاک ره شوی کس را
غبار خاطری از رهگذار ما نرسد
***
دلش به ناله میازار و ختم کن حافظ
که رستگاری جاوید در کم آزاری ست
***
یارب آن زاهد خود بین که به جز عیب ندید
دود آهیش در آیینه ی ادراک انداز
حافظ بر این باور است که مسلمان راستین باید در دایره «اعتدال» و «میانه روی» حرکت کند و پیش از اصلاح دیگران به اصلاح خویش بپردازد تا بنیان جامعه سامان پذیرد.
عیب رندان مکن ای زاهد پاکیزه سرشت
که گناه دگران برتو نخواهند نوشت
من اگر نیکم اگر بد تو برو خود را باش
هر کسی آن درود عاقبت کار که کشت
پیامبراکرم (ص) نیز در حدیثی می فرماید: «خیرُ الامورِ أوسَطُها: بهترین هر چیز و هر کار میانه آن است». (بحار الانوار، ج 77، ص 166.)
آیة 143 سوره بقره نیز ناظر بر همین معناست: «وَ کذلِک جَعَلْناکمْ أُمّةً وَسَطًا: و بدين سان ما شما را امّتى ميانه قرار داديم تا بر مردم گواه باشيد.»
انسان تراز اسلام، انسانی میانه روست و با چشم تکریم و احترام به همه انسان ها نگاه می کند. از همین رو هیچ گاه بدون دانش و بینش در مقام قضاوت بر نمی آید و برای دیگران حکم صادر نمی کند. او به خاطر تقوا و پروای از خدا، همیشه انگشت اتهام را به سمت خویش نشانه می رود و هیچ گاه در اندیشه افشای اسرار دیگران بر نمی آید. به خاطر همین مراقبه و محاسبه هیچ گاه در دام گناه نمی افتد و همواره در مسیر خیر و فلاح راه می سپارد. محصول این سلوک ایمانی و قرآنی آرامش معنوی و «حال خوش» است.
به پیر میکده گفتم که چیست راه نجات؟
بخواست جام می و گفت «عیب پوشیدن»
از نظر حافظ چنین سلوکی باعث آرامش مومن است: مراقبه و محاسبه خویش و چشم پوشیدن از عیب دیگران.
کلید سوم: عمل صالح
_________________
در سوره «والعصر» می خوانیم: «وَالْعَصْرِ، إِنَّ الْإِنسَانَ لَفِي خُسْرٍ، إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ: سوگند به عصر، که آدمی زیانکار است. مگر آنان که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام دادند و یکدیگر را به حق و به صبر سفارش کردند.»
در آیه (2) سوره مبارکه محمد(ص) نیز می خوانیم:«وَالَّذينَ آمَنوا وَعَمِلُوا الصّالِحاتِ وَآمَنوا بِما نُزِّلَ عَلىٰ مُحَمَّدٍ وَهُوَ الحَقُّ مِن رَبِّهِم ۙ كَفَّرَ عَنهُم سَيِّئَاتِهِم وَأَصلَحَ بالَهُم: و کسانی که ایمان آوردند و کارهای شایسته انجام دادند و به آنچه بر محمد (ص) نازل شده نیز ایمان آوردند، خداوند گناهان شان را میبخشد و کارشان را اصلاح میکند!»
انسان صالح در گام اول خودش را اصلاح می کند و در گام دوم در قامت یک مصلح اجتماعی به اصلاح جامعه می پردازد. لازمه اصلاح، حرکت از وضع موجود به سمت وضع مطلوب و موعود است، و این امکان پذیر نیست مگر این که ما کاستی های وضع موجود و برجستگی های وضع مطلوب را دریابیم و بشناسیم. بنابراین لازمه تغییر و اصلاح، داشتن معرفت و شناخت است. بدون شناخت امکان هیچ گونه تغییر و اصلاحی وجود ندارد، و این یعنی این که انجام «عمل صالح» بدون شناخت و معرفت اصیل دینی ممکن نیست.
متاسفانه امروز بعضی از شاعران و ذاکران آیینی به خاطر توقف در منزل محبت و راه نبردن به ملکوت معرفت اشعاری را می سرایند و می خوانند که به خاطر تقابل با اصول و محکمات دینی، نه تنها مصداق عمل صالح نیستند، بلکه گاهی در نقطه مقابل عمل صالح قرار می گیرند.
حضرت لسان الغیب حافظ شیرازی سومین کلید سعادت مندی و رستگاری و رسیدن به سرمنزل «حال خوش» را «عمل صالح» می داند که بارزترین مصداق آن «خوشدلی» و «خوش بینی» و خدمت به خلق خداست. خواجه شیراز در غزلی می گوید:
ما نگوییم بد و میل به ناحق نکنیم
جامه کس سیه و دلق خود ازرق نکنیم
عیب درویش و توانگر به کم و بیش بد است
کار بد مصلحت آن است که مطلق نکنیم
رقم مغلطه بر دفتر دانش نزنیم
سر حق بر ورق شعبده ملحق نکنیم
شاه اگر جرعه رندان نه به حرمت نوشد
التفاتش به می صاف مروق نکنیم
خوش برانیم جهان در نظر راهروان
فکر اسب سیه و زین مغرق نکنیم
آسمان کشتی ارباب هنر میشکند
تکیه آن به که بر این بحر معلق نکنیم
گر بدی گفت حسودی و رفیقی رنجید
گو تو خوش باش که ما گوش به احمق نکنیم
حافظ ار خصم خطا گفت نگیریم بر او
ور به حق گفت جدل با سخن حق نکنیم
در آیه (227) سوره مبارکه بقره نیز خداوند صریحا تاکید می کند که «حال خوش» میراث «صالحان» است که به برکت عمل صالح به قلبی مطمئن و آرامشی معنوی دست پیدا کرده اند. انسان های مومنی که وجودشان از هر گونه غم و اندوه و ترسی خالی است و اجرشان با پروردگار:
«إِنَّ الَّذينَ آمَنوا وَعَمِلُوا الصّالِحاتِ وَأَقامُوا الصَّلاةَ وَآتَوُا الزَّكاةَ لَهُم أَجرُهُم عِندَ رَبِّهِم وَلا خَوفٌ عَلَيهِم وَلا هُم يَحزَنونَ: کسانی که ایمان آوردند و اعمال صالح انجام دادند و نماز را برپا داشتند و زکات را پرداختند، اجرشان نزد پروردگارشان است؛ و نه ترسی بر آنهاست، و نه غمگین میشوند.»
این نشاط و آرامش فقط مخصوص دنیا نیست، از دیگر برکات عمل صالح این است که صالحان در روز قیامت نیز با چهره هایی مسرور و با نشاط محشور می شوند: «تعرف في وجوههم نضرة النعيم»، در چهرههاي آنها طراوت و نشاط نعمت را ميبيني (مطففين/24).
عمل صالح میوه ایمان و «تقوای الهی» است و میوه تقوا نیز بصیرت(قدرت تمیز حق از باطل) است. چنان که خداوند می فرماید: «... إن تَتَّقُواْ اللّهَ یَجْعَل لَّكُمْ فُرْقَاناً... همانا اگر تقوای خدا را پیشه کنید، خداوند وسیله تمیز حق از باطل را برای شما قرار می دهد./ (انفال/ 29)
عمل صالح با اخلاص کامل و بدون هیچ گونه چشمداشت دنیوی و اخروی برای تقرب به خدا و آرامش درونی انجام می شود. عملی که ما را از ظلمات به سوی نور هدایت می کند: «يُخرِجُهُم مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النّورِ». محصول عمل صالح نیز «رضایت و خشنودی و آرامش» انسان مومن است. مومن واقعی عمل صالح را تنها به قصد راه بردن به بهشت رضایت حضرت دوست انجام می دهد و حتا به دنبال پاداش اخروی نیست.
به راستی نیز تنها راه نجات از برزخ اندوه و افسردگی و دلمردگی و رسیدن به سرمنزل آرامش در جهان پر آشوب کنونی «عمل صالح» است. حافظ نیز بر این اعتقاد و باور پای می فشارد که در سایه سار «عمل صالح» می توان بر سختی ها و ناملایمات روزگار غلبه کرد و به حال خوش دست یافت: «غبار غم برود، حال خوش شود حافظ». عملی که از چهار رکن تشکیل شده است:
1 - نیت الهی وانسانیِ مبتنی بر معرفت اصیل دینی: صرف داشتن نیت خوب و الهی برای انجام عمل صالح کافی نیست. عمود عمل صالح «شناخت» است و زمانی نیت پاک الهی به عمل صالح منجر می شود که آبشخور آن «عقل» باشد. روایات زیر موید این معناست:
امام كاظم(ع): «همان گونه كه قوام جسم، تنها به جان زنده است، قوام دين داری هم تنها به نيت پاك است و نيت پاك، جز با عقل حاصل نمي شود./ تحف العقول، ص693)
پیامبر اکرم(ص): «من عمل على غیر علمٍ کان ما یفسد أکثر ممّا یصلح: کسى که بدون شناخت عمل کند، خراب کردنش بیش تر از درست کردن اوست./المحاسن: 1/314/621.»
امام صادق(ع): العامل على غیر بصیرهٍ کالسّائر على غیر الطّریق، و لا یزیده سرعه السّیر من الطّریق الاّ بعدا:«کسى که بدون بینش عمل کند، همچون کسى است که در بیراهه رود، چنین کسى هر چه تندتر رود، از راه دورتر مى افتد./ الأمالی للصدوق: 507/705.»
مصداق بارز احادیث فوق در تاریخ اسلام «خوارج» هستند. گروهی که با نیت پاک و به قصد « قربة الی الله» قرآن ها را بر نیزه کردند و با شعار« لا حکم الا الله» قرآن ناطق علی(ع) را وادار به پذیرش حکمیت کردند. در روز و روزگار ما نیز فرقه هایی همچون طالبان و القاعده و گروه های تکفیری مصداق بارز مسلمانانی هستند که تحت لوای اسلام و با شعار «الله اکبر» و «لااله الا الله» به جنگ با اسلام ناب محمدی برخاسته اند و علی رغم نیت پاک، به خاطر عمل بدون بصیرت و شناخت،به جای خدمت، جنایت و خیانت می کنند.
۲ – اخلاص(پیامبر اکرم: من اخلص لله اربعين يوما فجرالله ينابيع الحكمه من قلبه علي لسانه: هر كس چهل روز ايمانش را برای خدا خالص گرداند، خداوند چشمه هاي حكمت را از قلب او بر زبانش جاري مي كند/ عيون اخبار الرضا، ج2، ص69، بحالانوار، ج67، ص242.)
۳ - ایمان(إِنَّ الَّذينَ آمَنوا وَعَمِلُوا الصّالِحاتِ يَهديهِم رَبُّهُم بِإيمانِهِم: کسانی که ایمان آوردند و کارهای شایسته انجام دادند، پروردگارشان آنها را در پرتو ایمان شان هدایت میکند/ سوره مبارکه يونس آیه ۹)
4 - صبر و شکیبایی: تحمل ناملایمات و دشواری ها در راه ایفای رسالت انسانی و اجتماعی یکی از مولفه های عمل صالح است. چنان که خداوند در قرآن می فرماید: (إِلاَّ الَّذِینَ صَبَرُواْ وَعَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ أُوْلَـئِكَ لَهُم مَّغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ كَبِیرٌ: مگر آنان که شکیبایی کردند و اعمال صالح به جای آوردند، آمرزش و پاداش بزرگ از آن ایشان است./ هود، 11)
علامه طباطبايي عمل صالح را از دیدگاه قرآن چنین تعریف می کند: «هرچند صلاحيت عمل در قرآن کريم بيان نشده است، لکن از آثاري که براي آن ذکر شده مي توان مفهوم آن را فهميد. عمل صالح عملي است که براي کسب رضايت پروردگار با تحمل دشواري ها انجام مي شود؛ چنان که فرمود: «... صبروا ابتغاء وجه ربهم...». (الرعد، 22) يعني: و کساني که براي طلب خشنودي پروردگارشان شکيبايي کردند. و نيز فرمود: «... و ما تنفقون إلّا ابتغاء وجه الله...»؛(البقره، 272) يعني: و جزبراي طلب خشنودي خداوند انفاق مکنيد. اثر ديگر، آن است که عمل صالح صلاحيت براي اجر و پاداش را دارد، چنان که خداوند می فرماید: «... ثواب الله خير لمن ءامن و عمل صالحاً...»؛(القصص، 80) يعني براي کساني که ايمان آورده اند و کار شايسته کرده اند، پاداش خدا بهتراست. اثر ديگرش آن است که عمل صالح کلمه ي طيب را بالا مي برد. چنان که فرمود: «... إليه يصعد الکلم الطيّب والعمل الصالح يرفعه...»؛ (الفاطر، 10) مراد از کلم الطيب عقايد حق از قبيل توحيد است و مراد ازصعود آن تقربش به خداي تعالي است و مراد از عمل صالح هر عملي است که طبق عقايد حق صادر شود و با آن سازگار باشد.
(طباطبايي، 1374ش، ج 1، ص 458.)
جان کلام آن که میوه «عمل صالح»، حال خوش، آرامش، آمرزش، رستگاری و عاقبت به خیری است. حافظ نیز با الهام از آیات و روایات قرآنی، در جای جای دیوان غزلیاتش ما را به «عمل صالح» دعوت کرده است:
دلا دلالت خیرت کنم به راه نجات
مکن به فسق مباهات و زهد هم مفروش
***
درخت دوستي بنشان، كه كام دل به بار آرد
نهال دشمني بركن، كه رنج بيشمار آرد
***
توانگرا دل درویش خود به دست آور
که مخزن زر و گنج درم نخواهد ماند
بدین رواق زبرجد نوشتهاند به زر
که جز نکویی اهل کرم نخواهد ماند
***
دایم گل این بستان شاداب نمیماند
دریاب ضعیفان را در وقت توانایی
***
ای نور چشم من سخنی هست گوش کن
چون ساغرت پر است بنوشان و نوش کن
***
چو غنچه گر چه فروبستگی ست کار جهان
تو همچو باد بهاری گره گشا می باش
طرحی نو در اندازیم
_______________
بیا تا گل برافشانیم و می در ساغر اندازیم
فلک را سقف بشکافیم و طرحی نو دراندازیم
امید آن که همچون حضرت لسان الغیب حافظ شیراز، با فهم درست و عمیق آموزه های انسان ساز و اصیل دینی و راه بردن به «سیرت و حقیقت» دین، در مسیر بندگی پروردگار و پیروی از سنت و سیره نبوی و علوی گام برداریم، و با ارائه رهیافت های روشنگرانه از دین و آیین، در سال جدید از بیراهه «جهل و جمود و تحجر» برگردیم و با خرافه و گزافه و تحریف باورهای دینی مقابله کنیم. آرزوی دیگر این که در سال جدید پیش و بیش از آن که در «صورت قرآن» متوقف بمانیم، سعی کنیم با تدبر و تعقل قرآن را بخوانیم و«سیرت» آن را دریابیم، تا در سایه سار قرآن، ایمان و عمل صالح انسانی دیگرگونه شویم. چنان که خداوند در قرآن می فرماید:
«وَ اخْتِلافِ اللَّیْلِ وَ النَّهارِ وَ ما أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّماءِ مِنْ رِزْقٍ فَأَحْیا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها وَ تَصْریفِ الرِّیاحِ آیاتٌ لِقَوْمٍ یَعْقِلُونَ: و نیز در آمد و شد شب و روز، و رزق (و بارانی) که خداوند از آسمان نازل کرده و به وسیله آن زمین را بعد از مردنش حیات بخشیده و همچنین در وزش بادها، نشانههای روشنی است برای گروهی که اهل تفکّرند/ (آیه 5 سوره جاثیة».
در مورد فهم درست دقایق و ظرایف وحیانی و قرآنی غزل های حافظ شیراز نیز به عنوان نماد آزاد اندیشی، حقیقت جویی و سالوس ستیزی، و همچنین انسانی آرمان خواه و مُصلحی جسور و تیزبین که در تمام طول زندگی اش به دنبال روشنگری و هموار کردن راه «اجتهاد» در دین بود، آرزو می کنم که «طرحی نو در اندازیم» و به جای دل بستن به «فال حافظ» که تفننی بیش نیست، به دنبال پیوستن به «حال حافظ» باشیم.
با آرزوی «سالی خوش» و «حالی خوش» برای همه مردم جهان، بخصوص ملت بزرگ، سربلند، نجیب و بافرهنگ ایران – والسلام.
خبرگزاری قرآن، سه شنبه 7 فروردین 1397
http://iqna.ir/fa/news/3701421/
____________________________________________________________________________________
نقل نوشته ها با ارجاع به نام وبلاگ و نویسنده آزاد است