و خدا « کلمه » را آفرید ...

خبرگزاری فارس - گروه ادبیات انقلاب اسلامی؛ مجله شعر تنها نشریه‌ای بود که در حوزه شعر و نقد شعر انقلاب اسلامی گام می‌زد. تعطیلی این اتفاق خوب، حادثه ناخوشایندی بود که در این دو سال به ادبیات انقلاب اسلامی ضربه زد. شروع دوباره انتشار این نشریه باعث تقویت شعر انقلاب اسلامی خواهد شد.

«رضا اسماعیلی»، به عنوان شاعر و منتقد شعر انقلاب با توجه به بازگشایی نشریه شعر سخن‌های زیبایی بر زبان رانده است که شما را به خواندن آن دعوت می‌کنیم. ناگفته نماند که این پژوهشگر ادبیات انقلاب هم‌اکنون سردبیری نشریه «اقلیم نقد» را بر عهده دارد؛

* اکثر شاعران انقلاب جدیدترین سروده‌های خود را در اختیار این نشریه قرار می‌دادند

ـ جناب اسماعیلی! همان‌طور که می‌دانید، قرار است نشریه «شعر» -که متعلق به حوزه هنری است ـ فعالیت خودش را با سردبیری علی رضا قزوه از سر بگیرد. نظر شما به عنوان یک شاعر انقلاب اسلامی راجع به انتشار این نشریه چیست؟

ـ خبر چاپ و انتشار دوباره مجله شعر خبر بسیار خوبی است. اکثر دوستانی که سابقه همکاری با مجله شعر را داشتند از شنیدن این خبر بسیار خوشحال شدند و مجدداً انگیزه پیدا کردند که در حوزه نقد و پژوهش ادبی دورخیر کنند و ان شاء ا... بتوانند با این ماهنامه ادبی همکاری داشته باشند.

در طول یک سال و اندی که این مجله تعطیل شده بود، خلاء آن احساس می‌شد؛ به خصوص در فضای شعر و ادبیات انقلاب این فضا بیشتر حس می‌شد، چون که جناح‌هایی که به جریان های ادبی دیگر وابسته‌اند و با ادبیات انقلاب نسبت چندانی ندارند، تریبون‌های خاص خودشان را داشتند. از آغاز پیروزی انقلاب تاکنون معمولاً فصلنامه‌ها و جنگ‌های ادبی و گاهنامه‌های ادبی متعددی داشتند که آثار خودشان را عرضه می‌کردند. مجموعه‌ شعرهای دوستان ایشان که چاپ می‌شد، مورد نقد و بررسی قرار می‌گرفت، ولی در حوزه ادبیات انقلاب مجله و فصلنامه‌ای که به صورت تخصصی به شعر می‌پرداخت همین فصلنامه شعر بود که به صورت جدی به مقوله‌های مربوط به شعر و نقد شهر و پژوهش‌های ادبی می‌پرداخت. اکثر شاعران انقلاب جدیدترین سروده‌های خودشان را در اختیار این نشریه قرار می‌دادند و چاپ و انتشار این نشریه یک اتفاق خجسته و مبارکی بود. بنده خودم این توفیق را داشتم که در زمان سردبیری آقای مصطفی محدثی خراسانی با این مجله همکاری مستمر داشته باشم. برای خود من خیلی ایجاد انگیزه می‌کرد که دست به قلم ببرم و بنویسم و مطالعه کنم و آفرینش های ادبی خودم را در آن جای روزآمد عرضه کنم.

در طول یک سال و اندی که این مجله در محاق رفته بود و به تعطیلی کشیده شده بود واقعاً جای تأسف و حسرت داشت؛ از این زاویه که می‌دیدیم دیگران به صورت جدی دارند کار می‌کنند ولی در حوزه ادبیات انقلاب ما به بن بست خورده ‌بودیم و این تنگنا با تعطیلی مجله شعر، یک مقدار باعث افسردگی شاعران انقلاب شده بود که الحمدالله امیدواریم در آینده نزدیک، این مجله با رویکرد جدید و با یک فعالیت مستمر دوباره چاپ و انتشارش آغاز شود. انتشار این مجله می‌تواند نوید آینده‌ای روشن برای ادبیات انقلاب را بدهد.

* در عرصه نقد دانشگاهی‌مان، هنوز در سده‌ها و دهه‌های پیش به سر می‌بریم!

ـ چون شما سردبیر بخش شعر نشریه «اقلیم نقد» هستید و در عرصه مطبوعات فعالید، این سوال را جدی‌تر از شما می‌پرسم؛ چرا در عرصه شعر انقلاب اسلامی فقط یک نشریه منتشر می‌شود؟

ـ بله ، سوال بسیار خوبی است، ما بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در حوزه خلق آثار ادبی به خصوص به صورت شعر آثار زیادی آفریدیم. از لحاظ کمی مجموعه شعرهایی که تا به امروز چاپ شده عدد قابل توجهی به خود تخصیص داده است ولی در حوزه نقد و پژوهش چون ما ایجاد انگیزه نکردیم و بستر‌سازی نکردیم و متولیان تلاش نکردند که متخصص در این حوزه داشته باشند، دوستان شاعر هم به همان سرودن شعر تا به امروز اکتفا کردند و خیلی برایشان سخت است که امروز از بعضی از ایشان درخواست می‌کنیم مثلاً در مورد یک مجموعه شعر نقدی بنویسند؛ به سختی این مسئولیت را می‌پذیرند و اگر هم به این مسئولیت تن می‌دهند، معمولا حاصل کار یک نقد علمی و فنی و جدی نمی‌شود بلکه بیشتر به یک معرفی کتاب ساده می‌شود که در چند صفحه محدود بیان می‌شود، ولی یکی از دلایلی که باعث شده است این حوزه فقیر باشد، نداشتن نشریات تخصصی در قالب فصل‌نامه، گاهنامه‌های تخصصی است که این نقیصه باعث شده است که دوستان کمتر به صرافت نوشتن (نقدکردن) بیفتند.

علت دومش هم این است که معمولاً چون ماهنامه‌های تخصصی نقد ادبی، مخاطبان خاصی دارد (دایره مخاطبانش عام نیست) معمولاً کسانی که در این حوزه سرمایه‌گذاری می‌کنند با این نگرانی دست و پنجه نرم می‌کنند که نکند نشریه‌ای که ما داریم عرضه می‌کنم مورد استقبال جامعه قرار نگیرد و در انبارها بماند و نتوانیم به دست اهلش برسانیم و به نحو شایسته توزیع شود. چون طبیعتاً کسانی بیشتر این ماهنامه‌ها را تهیه می‌کنند که اهلیت داشته باشند و به مقوله نقد علاقه‌مند باشند و دایره مخاطبین هم محدود است، طبیعتاً این غفلت باعث می‌شود کسانی که بخواهند در این حوزه سرمایه‌گذاری کنند انگیزه بالایی برای این مسئله نداشته باشند. نکته دیگر این است که ما در حوزه دانشگاه‌ها و در فضای دانشجویی متأسفانه در تربیت نسلی از منتقدین، موفق عمل نکردیم. دروس ادبی دانشگاه‌های ما به یک دروس کلیشه‌ای محدود شده است. به دروسی که بیشتر ادبیات کهن و آثار منظوم و منشور کهن را با همان شیوه نقد کهن می‌پردازند و کمتر به نقد و مهارت‌های نقد ادبی امروز مجهز هستند و اساتیدی که غالباً ادبیات تدریس می‌کنند به هر علت کمتر دنبال این هستند که خودشان را در حوزه نقد روزآمد کنند و به خاطر همین نقد در دانشگاه‌های ما پا نگرفته است و جای مناسبی را در بین جامعه دانشگاهی ما باز نکرده است. شاید در عرصه نقد دانشگاهی‌مان، هنوز در سده‌ها و دهه‌های پیش به سر می‌بریم! طبیعتاً باید بستر‌سازی کنیم که فضای دانشگاهی ما برای نسلی از منتقدین آماده شود که با دانش و بینش ادبی به نقد ادبی بپردازند و هم در جامعه و بین کتاب‌خوان‌های معمولی جامعه، ما نقد را به شیوه‌ای مطرح کنیم که این افراد به نقد کتاب و پژوهش‌های ادبی علاقه‌مند شوند که علاوه بر خواندن شعر، به کتاب‌هایی هم که با موضوع نقد شعر چاپ می‌شود توجه نشان بدهند.

نکته بعدی هم نشست‌های نقد است که معمولاً در سرای اهل ادب یا خانه کتاب برگزار می‌شود. که متأسفانه در مورد این نشست‌ها هم اطلاع‌رسانی خوبی صورت نمی‌گیرد، من وقتی می‌بینم که در فرهنگسراها و جاهای مختلف برگزار می‌کنند، این جلسات به افراد معدودی محدود می‌شود که از خالق اثر و منتقد و تعدادی محدود از دوستان شاعر و منتقد تشکیل می‌شود و این تعداد به ده یا پانزده نفر می‌رسد و جای درد و دریغ دارد. این عدم استقبال به عدم اطلاع‌رسانی مناسب باز می‌گردد و این که در این جلسات نقد به صورت جدی دنبال نمی‌شود، یعنی باز هم به نوعی معرفی کتاب هست و در واقع کسانی که به عنوان منتقد شرکت می‌کنند بدون مطالعات کامل و علمی در حوزه نقد به یک نقد سردستی نگاه می‌کنند!

* مجله شعر می‌تواند به رونق گرفتن بحث نقد کمک کند

ـ پس می‌فرمایید که دوستانی که قصد انتشار نشریه شعر را دارند باید به مقوله نقد توجه جدی و علمی داشته باشند.

ـ بله، باید توجه جدی داشته باشند. اگر ما این نشریه را به دو بخش تقسیم بکنیم، حتی دو سوم نشریه شعر باید به پژوهش‌های ادبی تخصیص پیدا کند. من برای توجه به نقد در نشریه «اقلیم نقد» با یک سختی خاصی با دوستان منتقد در شهرستان‌ها ارتباط می‌گرفتم و می‌کوشیدم که هر طوری شده باشد، روی مجموعه‌های جدیدی که چاپ شده است نقد بنویسند و به خاطر این پیگیری‌هایی که می‌کردم دوستان لبیک می‌گفتند و الحمدولله بعد از یک سال انتشار اقلیم نقد، در نقطه خوبی قرار گرفتیم. این مجله شعر هم می‌تواند به رونق گرفتن بحث نقد کمک کند.