_____________________________________________________________________________

تولد حماسه، در پرنیانی از غزل

1  

     پرویز بیگی از شاعران ارجمند نسل اول انقلاب است. وی هر چند در قالب مثنوی نیز دارای آثار قابل تاملی ست، ولی بیش تر شاعری غزل سراست با لهجه نرم حماسی. او با غزل «یاران چه غریبانه» که تا کنون مورد استقبال خوانندگان بسیاری - از جمله حاج صادق آهنگران - قرار گرفته است، به شهرت رسید. نکته ای که زنده یاد سید حسن حسینی نیز در کتاب «گزیده شعر جنگ و دفاع مقدس» که در سال 1381 منتشر شد به آن اشاره کرده است. این غزل علاوه بر اهالی جبهه و جنگ، از سوی مردم کوچه و بازار نیز مورد استقبال خوبی قرار گرفت و به یک خاطره جمعی تبدیل شد.

     دبیری کنگره های شعر دفاع مقدس از دیگر فعالیت های تاثیرگذار بیگی در مسیر خدمت به شعر دفاع مقدس و ایجاد زمینه برای کشف و معرفی استعدادهای جوان به جامعه ادبی بوده است. انجام پژوهش های فرهنگی در حوزه دفاع مقدس - از جمله گردآوری و چاپ تذکره سه جلدی شاعران دفاع مقدس با عنوان «حماسه های همیشه» - که برای اولین بار به اهتمام و ابتکار او به سامان رسید، از دیگر خدمات ارزنده و قابل ستایشی است که کارنامه او را در این عرصه پربارتر کرده است.

     وی که پیشانی نوشتی جز شاعر انقلاب و دفاع مقدس ندارد، در طول دوران پر افتخار دفاع مقدس - همچون دیگر شاعران نسل اول انقلاب - با خلق آثاری فاخر و مانا با موضوع ایثار و شهادت در عرصه شعر انقلاب خوش درخشید. ولی در سال های اخیر - به هر علت - از حضور فعال در عرصه شعر انقلاب بازمانده است. هر چند این کم کاری را با حضور قدرتمندانه در عرصه ای دیگر – نشر تخصصی شعر – جبران کرده است.

 

2  

     هم چنان که اشاره شد، اکثر ادب دوستان «پرویز بیگی حبیب آبادی» را با غزل«یاران چه غریبانه» می شناسند. غزلی که به گفته شاعر جرقه آن در سفر به خرمشهر زده شد و بعد از شنیدن خبر آزادسازی خرمشهر کامل شد. چنان که خود می گوید:«غروب 29 آذر 1360 با جمعي از هنرمندان براي اجراي برنامه‌هاي فرهنگي به خطوط مقدم جبهه‌ جنوب اعزام شديم و براي نخستين بار توانستيم از محله كوته‌ شيخ خرابه‌‌هاي خرمشهر را ببينيم. غروب بود كه آنجا رسيديم و پيرمردي كه اهل يزد بود و 65 سال سن داشت به استقبال ما آمد كه اشاره به «اباذر» در اين شعر، اشاره به حضور اين پيرمرد درآن روزهاست. در راه رسيدن به خرمشهر ماشين ما مورد هجوم خمپاره‌هاي دشمن قرار گرفت، ولي هيچ ‌يك از آنها به ماشين اصابت نكرد. ولي ماشيني كه پشت سر ما در حال حركت بود و تعدادي از بسيجيان در آن حضور داشتند، متلاشي شد و همگي آن عزيزان به شهادت رسيدند و قسمت «افتاده سري سويي» اشاره به آن لحظه دارد. وارد شهر كه شديم ديديم كه روي پارچه‌هايي نوشته شده است «ما غريبانه مي‌جنگيم و غريبانه به شهادت مي‌رسيم»، همه اين صحنه‌ها باعث شد كه اين شعر در ذهنم شكل بگيرد و در آن زمان اين شعر را سرودم كه به لطف حضرت حق تا به امروز جاري و ساري است.»

 

3

     پیش از انقلاب، قالب غزل تنها محملی برای بیان مضامین عاشقانه، عارفانه، سیاسی و اجتماعی بود، ولی بعد از انقلاب – بخصوص در دوران دفاع مقدس – شاعرانی همچون نصرالله مردانی، سید حسن حسینی، قیصر امین پور، حسین اسرافیلی، ساعد باقری، پرویز بیگی، قادر طهماسبی(فرید)، علیرضا قزوه، و...  با کشف قابلیت های والای این قالب اصیل ادبی توانستند روح حماسه را در کالبد غزل بدمند و به «غزل حماسی» تشخص ویژه ای ببخشند که پیش از این سابقه نداشت. غزل زیر نمونه ای از این غزل هاست. تولد حماسه، در پرنیانی ازغزل:

عطر گیرای تغزل های گلگونیم ما

‏گفتگوهای بلیغ دفتر خونیم ما

با تفاهم های سبز و با تداوم های سرخ

‏در مدار بی قراری های گردونیم ما

پر شویم ازکوشش بال کبوترهای دور

‏از شعاع لا‏نۀ نزدیک، بیرونیم ما

در حریم عشق های ارغوانی سال هاست

‏آشنا با خلوت دل های محزونیم ما

بر سر گور شهیدان سبز، سر خَم می کنیم

در تب اندوهشان چون بید مجنونیم ما

سُکر مضمون هایمان از درک شفاف دلست

حرف گیرای تغزل های گلگونیم ما

(پرویز بیگی حبیب آبادی، فصل سوم، تکا، عشق های ارغوانی، ص 37.)

 

4

     کار بزرگی که شاعران انقلاب درعرصه غزل کردند، بی شباهت به کار فردوسی در عرصه مثنوی نیست. همچنان که حکیم فردوسی با بهره گیری از قالب مثنوی، شاهکاری بی بدیل به نام «شاهنامه» را سرود، شاعران انقلاب نیز با کشف قابلیت های ارجمند غزل پارسی، آثاری حماسی آفریدند که در کارنامه هزار و دویست ساله شعر و ادب پارسی کم سابقه است. بدون هیچ گونه تردیدی می توان گفت که اگر در تاریخ ادبیات ایران، غزل حماسی با نام «فرخی یزدی» پیوند خورده است، نام بلند شاعران انقلاب نیز به عنوان بنیانگذاران غزل حماسی در تاریخ ادبیات معاصر به ثبت خواهد رسید. چنان که دکتر اسماعیل حاکمی با تایید این نکته در مورد غزل حماسی «نصرالله مردانی» که تا حدودی قابل تعمیم به دیگر شاعران غزل سرای انقلاب همچون پرویزبیگی نیز می باشد گفته است:«هر چند بیشتر اشعار مردانی در قالب غزل است، ولی همان طور که در دوران مشروطیت، شعرای نهضت ملی عصر مشروطه از قالب غزل برای مبارزه با نظام استبدادی آن زمان استفاده کردند و بزرگ ترین شاعران آن دوره مثل: عشقی، عارف و دهخدا در قالب غزل مضامین حماسی خلق کردند، در دوران پیروزی انقلاب اسلامی هم شعرایی – از جمله آقای مردانی – و دیگر شعرای دوره انقلاب از قالب غزل برای سرودن مضامین انقلابی استفاده کردند و تحولی در این نوع شعر که شعر عاطفی و غنایی بود ایجاد کردند و رنگ حماسی به آن بخشیدند.»

( یادنامه مردانی ، سوره مهر ، 1387 ، ص 209 )

 

5

    رفتار بیگی با زبان – بخصوص در عرصه غزل – رفتاری معتدل و به هنجار است. رفتاری ساده و صمیمی، و به دور از هر گونه تعقید، غموض و پیچیدگی های زبانی. او با واژه ها تعاملی نرم و عاشقانه دارد. از همین رو، واژه ها نیز در دستان طبع او رام و آرامند و به روشنی از اندیشه هایش رمزگشایی می کنند.

    شعر وی آمیزه ای ازعشق و حماسه است که بر فطرت انسان های آزاده  نقش می بندد و بر لوح زمان جاودان می ماند. اصلی ترین مضمون های حماسی – سروده های این شاعر متعهد، مضامینی چون: اسلام، انقلاب، امام، رزمندگان، جانبازان، شهیدان، و ارزش های بر آمده از متن و بطن انقلاب است.

     شاعر«غریبانه» با  اعتقاد و باوری که به انقلاب اسلامی داشته و دارد، امروز نیز مومنانه در سنگر شعر برای دفاع و پاسداری از آرمان های بلند انقلاب اسلامی  و رساندن فریاد حقانیت ملت ایران به گوش جهانیان، همچنان ثابت قدم و استوار ایستاده است. زمزمه دوباره غزل «غریبانه» به عنوان حسن ختام این نوشتار خالی از لطف نیست:

یاران چه غریبانه، رفتند از این خانه

هم سوخته شمع ما، هم سوخته پروانه

بشکسته سبوهامان، خون است به دل هامان

فریاد و فغان دارد، دُردی کِش میخانه

هر سو نظری کردم، هر کو گذری کردم

خاکستر و خون دیدم، ویرانه به ویرانه

افتاده سری سویی، گلگون شده گیسویی

دیگر نبُود دستی، تا موی کند شانه

تا سر به بدن باشد، این جامه کفن باشد

فریاد «اباذرها»، ره بسته به بیگانه

لبخند سروری کو؟ سرمستی و شوری کو؟

هم کوزه نگون گشته، هم ریخته پیمانه

آتش شده در خرمن وای من و وای من

از خانه نشان دارد، خاکستر کاشانه

ای وای که یارانم، گل های بهارانم

رفتند از این خانه، رفتند غریبانه

     با آرزوی موفقیت ها و درخشش های بیش تر برای پرویز بیگی عزیز که همچنان در مسیر باروری و بالندگی شعر انقلاب و دفاع مقدس گام بر می دارد.