به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا)، رضا اسماعیلی در یادداشتی به امر مهمی که در برنامه‌های مذهبی روزگار ما سخت مورد غفلت قرار گرفته است، پرداخته و از آن به پدیده «شلختگی زمان» یاد کرده است.همچنین در ادامه تبعات این پدیده را مورد اشاره قرار داده و یکی از این تبعات را بی‌تفاوتی و «انفعال دینی» نامیده است. در ادامه یادداشت این شاعر و نویسنده از نظر می‌گذرد.

*****

     اجازه بدهید این یادداشت را با داستانی تأمل برانگیز از استاد شهید، آیت‌الله مرتضی مطهری آغاز کنم: «دو همسایه كه یكی مسلمان و دیگری نصرانی بود گاهی با هم راجع به اسلام سخن می‌گفتند. مسلمان كه مرد عابد و متدینی بود آنقدر از اسلام توصیف و تعریف کرد كه همسایه نصرانی‌اش به اسلام متمایل شد و قبول اسلام كرد. شب فرا رسید. هنگام سحر بود كه نصرانی تازه مسلمان دید درِ خانه‌اش را می‌كوبند. متحیر و نگران پرسید: «كیستی؟».از پشت در صدا بلند شد: من فلان شخصم، و خودش را معرفی كرد. همان همسایه مسلمانش بود كه به دست او به اسلام تشرف حاصل كرده بود.- در این وقت شب چكار داری؟ - زود وضو بگیر و جامه‌ات را بپوش كه برویم مسجد برای نماز.تازه مسلمان برای اولین بار در عمر خویش وضو گرفت و به دنبال رفیق مسلمانش روانه مسجد شد. هنوز تا طلوع صبح خیلی باقی بود. موقع نافله شب بود. آنقدر نماز خواندند تا سپیده دمید و موقع نماز صبح رسید. نماز صبح را خواندند و مشغول دعا و تعقیب بودند كه هوا كاملاً روشن شد. تازه مسلمان حركت كرد كه برود به منزلش، رفیقش گفت:«كجا می‌روی؟ » .- می‌خواهم برگردم به خانه‌ام. فریضه صبح را كه خواندیم، دیگر كاری نداریم.- مدت كمی صبر كن و تعقیب نماز را بخوان تا خورشید طلوع كند.- بسیار خوب.تازه مسلمان نشست و آنقدر ذكر خدا كرد تا خورشید دمید. برخاست كه برود، رفیق مسلمانش قرآنی به او داد و گفت: فعلاً مشغول تلاوت قرآن باش تا خورشید بالا بیاید، و من توصیه می‌كنم كه امروز نیت روزه كن، نمی‌دانی روزه چقدر ثواب و فضیلت دارد!كم كم نزدیک ظهر شد. گفت:«صبر كن، چیزی به ظهر نمانده، نماز ظهر را در مسجد بخوان.» نماز ظهر خوانده شد. به او گفت: «صبر كن، طولی نمی‌كشد كه وقت فضیلت نماز عصر می‌رسد، آن را هم در وقت فضیلتش بخوانیم.» بعد از خواندن نماز عصر گفت:«چیزی از روز نمانده.» او را نگاه داشت تا وقت نماز مغرب رسید.تازه مسلمان بعد از نماز مغرب حركت كرد كه برود افطار كند. رفیق مسلمانش گفت: «یک نماز بیشتر باقی نمانده و آن نماز عشاء است. صبر كن تا حدود یک ساعت از شب گذشته.» وقت نماز عشاء (وقت فضیلت) رسید و نماز عشاء هم خوانده شد. تازه مسلمان حركت كرد و رفت.شب دوم هنگام سحر بود كه باز صدای در را شنید كه می‌كوبند، پرسید:«كیست؟».- من فلان شخص همسایه‌ات هستم، زود وضو بگیر و جامه‌ات را بپوش كه به اتفاق هم به مسجد برویم.- من همان دیشب كه از مسجد برگشتم، از این دین استعفا كردم. برو یک آدم بی‌كارتری از من پیدا كن كه كاری نداشته باشد و وقت خود را بتواند در مسجد بگذراند. من آدمی فقیر و عیال‌مندم، باید دنبال كار و كسب روزی بروم.
(مجموعه آثار شهید مطهری، ج18، ص: 252)

     این داستان،بر ضرورت مدیریت «زمان» و مقابله با پدیده «شلختگی زمان» در عبادات و برنامه‌های مذهبی تأکید دارد. امر مهمی که در برنامه‌های مذهبی روزگار ما سخت مورد غفلت قرار گرفته است. یکی از تبعات ناگزیر این غفلت، بی‌تفاوتی و «انفعال دینی» است. به این معنا که رفته رفته میان نسل امروز و دین شکاف و دلزدگی ایجاد می‌شود.مولی الموحدین، حضرت علی(ع) می‌فرماید:«إقتَصِدْ في مَعيشَتِكَ و اقتَصِدْ في عِبادَتِك»، در أمور خود - چه معيشتي و چه عبادتي - هر دو در حد وسط و اعتدال باش. (سفينه، ج ۲، ص ۴۳۱)

     از فحوای کلام امیر(ع) می‌توان نتیجه گرفت که هر گونه «افراط» و «تفریط» در اسلام مذموم است؛ چرا که نتیجه محتوم آن «دین‌گریزی» و میدان فراهم کردن برای رشد و قد کشیدن نحله‌های دینی غیراصیلی همچون القاعده، طالبان، داعش و گروه‌های تکفیری است.

     در زمان حضرت علی(ع) نیز فرقه خوارج که خود را مسلمان‌تر از امیر المومنین(ع) می‌دانستند، به خاطر درک و برداشت صوری و سطحی از اسلام و افراط در دینداری جاهلانه، فاجعه شهادت قرآن ناطق حضرت علی را رقم زدند.

     در تاریخ پرفراز و نشیب انقلاب اسلامی نیز، عالمان و شخصیت‌های بزرگی چون شهيد مطهری‌ها، بهشتی‌ها، مفتح‌ها، چمران‌ها، باهنرها و... توسط گروه‌های افراطی دینی به شهادت رسیدند. گروه‌هایی که با نقاب دین به میدان آمده بودند و خود را برحق و دیگران را گمراه و باطل می‌دانستند.

     بر خلاف چنین تصوری، بنای دین اسلام که کامل‌ترین دین الهی است، بر «رحمت الهی»، آسانی و عدم‏ سخت‏گیرى نهاده شده است که برای هر فطرت روشنی گیرایی و جاذبه دارد. این امر در مورد عبادات و برنامه‌های مذهبی نیز صادق است.چنان که خداوند در قرآن کریم می‌فرماید:
«یُرِیدُ اللَّهُ بِکُمُ الْیُسْرَ وَ لا یُرِیدُ بِکُمُ الْعُسْرَ»؛ خدا، آسانىِ شما را می‌خواهد، و دشوارىِ شما را نمی‌خواهد. (بقره، 185)
«وَ مَا جَعَلَ عَلَیْکُمْ فِی الدِّینِ مِنْ حَرَجٍ»؛ و در دین (اسلام) براى شما هیچ مشقّت و سختى طاقت‌ فرسایى قرار نداده است. (حج، 78)
«لاَ یُکَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلاَّ وُسْعَهَا»؛ خداوند هیچ ‌کس را جز به اندازه توانش تکلیف نمی‌کند. (بقره، 286)

     با عنایت به آیات فوق، طولانی کردن مدت زمان برنامه‌های مذهبی - شلختگی زمان - به علت عدم مدیرت شایسته نیز می‌تواند یکی از مصداق‌های این «سختی» تلقی شود که علاوه بر ایجاد ملال و کاهش تأثیر معنوی این برنامه‌ها، در دراز مدت میان نسل امروز و دین فاصله ایجاد می‌کند. بدیهی است شرکت در این برنامه‌ها در حد معقول، امری پسندیده و دارای ثواب است. ولی وقتی یک مراسم عبادی آنقدر طولانی شود که زندگی عادی انسان را فلج کند، از نظر آموزه‌های دینی، شرکت در چنین مراسمی توصیه نمی‌شود؛ چرا که مراسم دینی نباید آنقدر طولانی شود که انسان را از کار و زندگی بیاندازد. ضمن آن که در اسلام عبادت منحصر به نماز و روزه و انجام مناسک مذهبی نمی‌شود و هر کاری که با خلوص نیت و برای رضای خدا انجام شود، حکم عبادت را دارد، به ویژه خدمت به بندگان خدا. چنان که سعدی گفته است:
طریقت به جز خدمت خلق نیست
به تسبیح و سجاده و دلق نیست

     هر چند پدیده شلختگی زمان دامنگیر اکثر برنامه‌های مذهبی روز و روزگار ماست، ولی این پدیده در برنامه‌های مداحی(مرثیه خوانی و مولودی خوانی)، ظهور و بروز بیشتری دارد. به طوری که در بعضی از برنامه‌ها، زمان مداحی آنقدر طولانی می‌شود که با کمال تأسف مجالی برای سخنرانی عالمان دینی که باید اصل و اساس مجالس اصیل دینی باشند، باقی نمی‌ماند.برای پیشگیری از تبعاتی که «شلختگی زمان» در برنامه‌های مذهبی برای جامعه دینی ایجاد می‌کند، ضرورت مدیریت هوشمندانه زمان در برنامه‌های مذهبی توسط متولیان این مراسم به شدت احساس می‌شود که امید است در آینده به این مهم بیشتر توجه شود.

     حُسن ختام این نوشتار را به فرازی از بیانات عالمِ عامل، حجت الاسلام والمسلمین فاطمی‌نیا در همین زمینه اختصاص می‌دهم: «... طول دادن بیش از حد مجالس احیاء را ملاحظه بفرمایید. در تمام سال‌ها ما یک شب داریم که فضلیت آن واقعاً از عقول ما خارج است، اما در مجالس آنقدر مراسم را طولانی می‌کنند که مردم خسته می‌شوند، وقتی رمق دعا کردن از مردم گرفته شد تازه می‌گویند قرآن‌ها را بیاورید. من قبلاً در جاهای دیگر عرض کرده‌ام تأکید روایات بر این است که ما به نشاط نگاه کنیم. در حالی که در شب‌های قدر جلسه‌های احیاء را 5 الی شش ساعت خواهیم داشت. دعای کمیل‌مان که باید بیست دقیقه طول بکشد معمولا دو ساعت و نیم، سه ساعت زمان می‌برد. این‌ها روز قیامت جواب دارد، اگر صاحب شریعت بگوید؛ چرا لطائف و ظرائف شریعت ما را در ذهن مردم ثقیل جلوه دادید، چه جواب خواهیم داد؟! یک جوان می‌خواهد برود دعای کمیل یا مراسم احیاء، اما می‌داند که رفتنش با خودش است، برگشتنش با کرام الکاتبین است! آخر، شش ساعت هم احیاء می‌شود؟! آخر چه کسی گفته؟!»