و خدا « کلمه » را آفرید ...

این شاعر در گفت‌وگو با خبرنگار ادبیات خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، در باره تاثیر قیام کربلا بر ادبیات گفت: تاثیر عاشورا در حوزه ادبیات چه شعر و چه داستان قابل تامل است، زیرا اکثر شاعران و نویسندگان بزرگ فارسی‌زبان در آثار خود بخشی را به ترسیم سیمای روشن حضرت اباعبدالله (ع) و قیام حسینی اختصاص داده‌اند. شاعران مسلمان - شیعه و حتی اهل سنت - این کار را انجام می‌دهند و تا کنون آثار قابل تاملی خلق شده است.
او در ادامه بیان کرد: مولانا که شاعر اهل سنت است شعر «کجایید ای شهیدان خدایی / بلاجویان دشت کربلایی» را در باره واقعه کربلا سروده است. او به اهل بیت (ع) و امام حسین (ع) ارادت ویژه ای داشت. بسیاری از شاعران اهل تسنن ارادت خود به امام حسین ( ع ) رابا زبان شعر بیان کرده اند .این واقعه چنان تاثیر عظیمی در جامعه گذاشته است که زبان و ذهن اکثر اهل ادب را به خودش معطوف کرده و باعث خلق آثار مانا و فاخری شده است.

اسماعیلی درباره ملزومات نوشتن از کربلا اظهار کرد: در این سال‌ها هر مجموعه داستان و دفتر شعری را که باز می‌کنیم معمولا امکان ندارد بخشی مربوط به کربلا نداشته باشد. اکثر نویسندگان و شاعران در آثار خود به این موضوع پرداخته اند. قیام کربلا سه بعد «حماسه، سوگ و پیام» را دارد و باید سعی کنیم زمانی که می‌خواهیم در باره حماسه حسینی قلم بزنیم به این سه بعد توجه داشته باشیم.

او در ادامه بیان کرد: ما در جامعه اسلامی در مسیر حق‌خواهی گام برمی‌داریم و به ظلم و ستم تن نمی‌دهیم . اگر مسلمان هم نباشیم باید انسان آزاده‌ای باشیم، یعنی به کرامت های  انسانی و ارزش‌های والای آن در زندگی خودمان توجه کنیم. اگر شاعران عاشورایی تنها به یک بُعد این حماسه توجه کنند ، در ترسیم سیمای اصیل قیام حسینی موفق نخواهند بود. گاهی فقط در شعر به سوگ توجه می‌کنیم و از حماسه و پیام غافل می شویم . بدیهی است چنین شعری ناقص است  و نمی‌تواند بیانگر اهداف قیام امام حسین (ع) باشد. چنین اثری تنها یک اثر توصیفی و احساسی است.

اسماعیلی همچنین اضافه کرد: شعری که برای امام حسین (ع) سروده می‌شود باید دربردارنده تمام ابعاد حماسه کربلا باشد. شان اهل بیت (ع)، شخصیت و جایگاه والای خاندان رسالت باید در این شعرها حفظ شود. شعر باید عزت‌مدار باشد و باعث بیداری و رستگاری و رشد جامعه شود.

این شاعر خلاصه کردن قیام حسینی را در سوگ و مرثیه صرف مخرب دانست و گفت: شعر عاشورایی باید رسانه ای برای ابلاغ شعارهای انساز ساز عاشورایی باشد . همچنین باید به بحث امر به معروف و نهی از منکر که قیام  کربلا برای آن برپا شد توجه شود . چرا که قیام عاشورا یک قیام اصلاح‌گرانه بود  . اگر زبان شاعر در تبیین اهداف قیام حسینی لکنت داشته باشد ، شعر او گویا و کامل نیست. شاعر باید در حوزه شعر عاشورایی با لحاظ شان اهل بیت (ع) شعر بگوید  و ادب و آداب عاشورایی را حفظ کند.

رضا اسماعیلی در باره تحریف چهره امام حسین (ع) اظهار کرد: در واقع باید شاعر طوری صحبت کند که وهن اهل بیت (ع) محسوب نشود. گاهی اغراق و غلو در شعر عاشورایی باعث تحریف سیمای بزرگان دین می شود . یعنی چهره‌ای که شاعران از امام حسین (ع) ارائه می‌کنند با واقعیت متفاوت است. سیمایی که در قرآن، معارف و کتاب‌های اسلامی آمده با چیزی که شاعر در شعرش آورده فاصله دارد. این اتفاق به خاطر غلو کردن شاعر است.

او درباره انحراف برخی شاعران از اهداف امام حسین (ع) بیان کرد: غلو در شعر عاشورایی سه جلوه پیدا می‌کند. زمانی که ما مقام خدایی به امام حسین (ع) و خاندان رسالت می‌دهیم و خود را زینب‌اللهی یا حسین‌اللهی معرفی می‌کنیم، چنین تفکری با اهداف امام حسین (ع) در تضاد است و نوعی بیان شرک آلود است. تمام انبیا (ع) با شعار «لا اله الا الله» و برای به  اهتزاز درآوردن  پرچم توحید و دعوت به یکتا پرستی مبعوث شده اند .  پیام شعر نباید با این مسیر مخالفت داشته باشد. انحراف‌هایی از این جنس با اهداف قیام امام حسین (ع) سازگار نیست.

یکی دیگر از اغراق ها این است که گاهی ما برای بالا بردن معصومین ،  مقام پیامبران سایر ادیان را تنزل می دهیم . مثلا می‌گوییم حضرت مریم (س) کنیز حضرت زینب (س) یا حضرت زهرا (س) ست . یا حضرت موسی (ع) و حضرت عیسی (ع) را غلام پیامبر اسلام (ص) معرفی می‌کنیم. در حالی که اکثر علما به احترام گذاشتن به همه آنها تاکید دارند.  مقام معظم رهبری نیز بارها در بیانات خویش صریحا فرموده اند : «توهین به مقدسات سایر مذاهب حرام شرعی است.» وقتی ما در صلوات بر رسول خدا از عبارت «آل‌ محمد» استفاده می‌کنیم در واقع این عبارت به تمام اولیاء الهی اشاره دارد که پیامبر اکرم(ص) خاتم راه توحیدی آنهاست. خود پیامبر و خاندان رسالت با این ادبیات مخالف بودند. ما نباید برای ارتقای شأن پیامبر ، سایر انبیای الهی را کوچک کنیم . توهین به مقدسات سایر ادیان کار شایسته ای نیست . این کار با ذات پیام کربلا هم‌خوان نیست و نباید به این وادی‌ها بیفتیم، به عصبیت‌های دینی دامن بزنیم و وحدت جهان اسلام را خدشه‌دار کنیم. حفظ وحدت جهان اسلام یکی از مهم‌ترین کارهاست که در شعر آیینی باید به آن توجه شود.
 
او لحن ترحم‌آمیز را دور از مقام امام حسین (ع) دانست و اظهار کرد: در بعضی از شعرها با عجز و لابه‌گویی حرف می‌زنیم و امام حسین (ع) را با ادبیات نامناسب خطاب می‌کنیم و ایشان را به گونه‌ای صدا می‌کنیم که خواننده نسبت به اباعبدالله (ع) احساس ترحم می‌کند. این کار با روح قیام حسینی همخوانی ندارد. نباید با لهجه‌ای ترحم‌آمیز کربلا را به تصویر بکشیم. به نظر من این کار وهن خاندان رسالت است.
 
رضا اسماعیلی درباره پرداختن به قیام حسینی بعد از پیروزی انقلاب گفت: بعد از پیروزی انقلاب اسلامی این توجه بیشتر شد زیرا قیام کربلا علیه ظلم و ستم، زشتی و نامردی و نامردمی بوده است. پیام کربلا حق‌خواهی‌، عدالت‌طلبی و آزادی‌خواهی است؛ به همین علت مورد توجه همه مردم جهان قرار می‌گیرد و تمام انسان‌های آزادی‌خواه از قیام کربلا الهام می‌گیرند و این قیام را سرمشق مبارزات خود قرار می‌دهند.
 
او واقعه عاشورا را بر قیام‌های آزادی‌خواهانه جهان موثر دانست و بیان کرد: مثلا مهاتما گاندی به امام حسین (ع) ابراز ارادت می‌کند و می‌گوید در مبارزه خویش از امام حسین (ع) الهام گرفته است.
 
اسماعیلی گفت: بعد از پیروزی انقلاب، اکثر شاعران به خاطر این‌که در مکتب اسلام و قرآن پرورش یافته‌اند و با جهان‌بینی اسلامی بزرگ شده‌اند ، بخشی از شعرها و آثار خود را به ادبیات عاشورایی اختصاص داده اند.
این شاعر به بهترین نمونه‌های شعر عاشورایی پرداخت و اظهار کرد: عاشورا پربارترین شاخه شعر آیینی ماست که مورد توجه اکثر شاعران قرار گرفته است. به عنوان مثال زنده‌یاد سیدحسن حسینی که یکی از شاعران نام‌آور ایران است مجموعه‌ای به نام «گنجشک و جبرئیل» دارد که سیمای نورانی امام حسین (ع) و کربلا را به تصویر کشیده است. ترکیب بند «با کاروان نیزه» علیرضا قزوه نیز یکی از آثار درخشان و قابل تامل در حوزه ادبیات عاشورایی ست .

او ادامه داد: موسوی گرمارودی نیز که یکی دیگر از شاعران نام آور آیینی ماست، در شعر سپید «خط خون» به تبیین اهداف قیام امام حسین (ع) پرداخته است. طاهره صفارزاده هم در آثاری که از خود به یادگار گذاشته به قیام امام حسین (ع) و یارانش توجهی ویژه داشته است. طبیعتا قیام کربلا به عنوان قیامی آزادی‌خواهانه مورد توجه همه اهل قلم بوده و امروزه نیز همچنان الهام‌بخش شاعران و نویسندگان است.

اسماعیلی درباره منابع مورد نیاز شاعران گفت: شاعر باید با مطالعه و دانش ادبی پا به این عرصه بگذارد. شاعران آیینی و عاشورایی باید سعی کنند شعر فاخر بگویند و به کتاب‌هایی مراجعه کنند که مورد تایید و قابل استناد باشد؛ به عنوان مثال از مقاتل مورد تایید مراجع عظام، علما و کارشناسان دینی استفاده کنند. مقاتلی چون «نفس المهموم» اثر شیخ عباس قمی و مقتل «لهوف» تالیف سید ابن طاووس .
 
مطالعه کتاب‌های «حماسه حسینی» و «تحریفات عاشورا» اثر استاد شهید آیت الله مطهری نیز برای شاعران آیینی ضروری است . کتاب «تحریفات عاشورا» خرافه‌ها، گزافه‌ها و بدعت‌هایی را که در طول سالیان بر واقعه کربلا اضافه شده بیان می‌کند و کتاب روشنگر خوبی است.

این شاعر در پایان مهم‌ترین منابع را قرآن ، نهج البلاغه و صحیفه سجادیه معرفی کرد و گفت: شاعران باید از منابع کاملا اسلامی و ادعیه مورد وثوق مثل زیارت کربلا، دعای عرفه ، و زیارت جامعه کبیره استفاده کنند.

http://www.isna.ir/fa/news/94072918780/

http://www.irafta.com/shownews.aspx?id=3864