رونمایی از کتاب « پژوهش نامه ادبیات انقلاب اسلامی و دفاع مقدس »
به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری فارس، آئین رونمایی از کتاب «پژوهشنامه ادبیات انقلاب اسلامی و دفاع مقدس» با حضور غلامرضا کافی نویسنده اثر، مصطفی محدثی خراسانی، رضا اسماعیلی، فیروز زنوزی جلالی، قادر طراوتپور، محمدقاسم فروغی جهرمی و ربیعی از روابط عمومی سپاه پاسداران در محل خبرگزاری فارس برگزار شد.
در ابتدای این مراسم رضا اسماعیلی شاعر و پژوهشگر ادبیات انقلاب اسلامی با بیان این که هر ادبیاتی تا رسیدن به منزل « سبک ادبی » باید سه مرحله را پشت سر بگذارد ، بیان داشت : این سه مرحله عبارتند از : مرحله پیدایش و تکوین، مرحله بلوغ و بالندگی ، و مرحله تحکیم و تثبیت .
وی با بیان این که ادبیات انقلاب اسلامی در 15 خرداد سال 42 متولد شد ، گفت : همزمان با قیام تاریخی 15 خرداد سال 42 ادبیات انقلاب اسلامی متولد شد . از همین رو این مقطع تاریخی را باید به عنوان تاریخ تولد ادبیات انقلاب اسلامی، ثبت کنیم.
اسماعیلی: اولین نسل شاعران انقلاب اسلامی، تودههای انقلابی و مردم کوچه و بازار بودند
اسماعیلی معتقد است، اولین نسل از شاعران انقلاب اسلامی، تودههای انقلابی و مردم کوچه و بازار بودند، مردمی که با شعارهای حماسی و انقلابی خودشان و به صورت خودجوش که از بطن ملت برخاسته بود، بنیان ادبیات انقلاب اسلامی را گذاشتند که از جمله آن میتوان به شعارهای انقلابی : « از جان خود گذشتیم ، با خون خود نوشتیم : یا مرگ یا خمینی»، «سکوت هر مسلمان ، خیانت است به قرآن»، «نصر من الله و فتح القریب، مرگ بر این سلطنت پرفریب» ، « نه شرقی ، نه غربی ، جمهوری اسلامی » ، « استقلال، آزادی ، جمهوری اسلامی » و «میجنگیم، میمیریم، سازش نمیپذیریم» اشاره کرد.
به گفته وی، در واقع این مردم بودند که راه ادبیات انقلاب اسلامی را هموار کردند و در ادامه شاعران بزرگی چون طاهره صفارزاده، موسوی گرمارودی، حمید سبزواری ، علی معلم ، قیصر امینپور ، سید حسن حسینی ، ساعد باقری ، سهیل محمودی ، حسین اسرافیلی ، نصرالله مردانی ، علیرضا قزوه و ... از این شعارها الهام گرفتند و با بهره گیری از این مضامین انقلابی و عمیق دست به خلق و آفرینش ادبی زدند و به نمونه سازی در حوزه ادبیات انقلاب اسلامی پرداختند.
دهه هفتاد، دهه بالندگی و بلوغ ادبیات انقلاب اسلامی بود
اسماعیلی با بیان این که مردم شاعران نسل اول انقلاب هستند، افزود: دهه شصت ، دهه پیدایش ، تکوین و بنیانگذاری ادبیات انقلاب اسلامی است . در دهه شصت گروهی از شاعران جوان انقلابی در حوزه اندیشه و هنر اسلامی آن زمان و حوزه هنری فعلی ، گرد هم آمدند و جریان ادبیات انقلاب اسلامی را که در روزهای قیام و فریاد و اعتراض و آتش و خون زیر ساخت آن با شعارهای انقلابی توسط مردم آماده شده بود در حوزه اندیشه و هنر اسلامی به صورت رسمی پایهگذاری کردند . ادبیات انقلاب اسلامی در دهه شصت به اقتضای شرایط انقلابی جامعه ، ادبیاتی معنا بنیاد و مضمون محور بود، ادبیات دهه شصت ، ادبیاتی برخاسته از بطن شعارها و آرمان های انقلابی ملت سربلند ایران بود . در واقع همت شاعران در دهه شصت این بود که شعارهای انقلاب، اهداف و آرمانهای حضرت امام (ره) را در اشعار خود تبیین و بیان کنند.
این شاعر پیشکسوت ادبیات انقلاب اسلامی در ادامه افزود : شاعران در این دهه بیشتر به دنبال معنا بودند؛ یعنی فرمگرایی و ساختار خیلی مدنظر شاعران نبود ، چرا که شاعران در این برهه از زمان به شعر به عنوان یک رسالت انقلابی و اسلامی نگاه میکردند .
وی گفت: از دهه هفتاد باید به عنوان دهه بالندگی و بلوغ ادبیات انقلاب اسلامی نام ببریم . ادبیات انقلاب اسلامی در این دهه به بلوغ رسید و شاعران انقلاب با تجارب ارزنده ای که در طول دهه شصت کسب کرده بودند ، با اشراف و پختگی بیشتر ، با تلفیق هنرمندانه فرم و محتوا آثار فاخر و درخشانی در حوزه شعر اسلامی پدید آوردند . در این دهه ادبیات انقلاب اسلامی به یک تعادل شاعرانه و هنرمندانه رسید.
اسماعیلی ادامه داد: در این دوره شاعران از تعصبات ادبی بیمنطق و کور فاصله گرفتند. حتی بدبینی و تعصباتی که نسبت به شعر نیما وجود داشت، کنار گذاشته شد و شاعران انقلاب با مطالعه دستاوردهای شعر نیمایی و بهره مندی از قابلیت ها و ظرفیت های قالبهای نیمایی ، موفق به ابداعات و نوآوری های قابل تاملی در حوزه زبان شدند و از قابلیتها و ظرفیتهای این ژانر ادبی برای بیان مضامین انقلابی و اسلامی استفاده کردند.
ادبیات انقلاب اسلامی در دهه 90 دارای هویت و شناسنامه شد
اسماعیلی با بیان این که امروز ادبیات انقلاب اسلامی در حال تبدیل شدن به « سبک ادبی » است ، ادامه داد : مرحله سوم که ما هم اکنون در آن به سر می بریم ، مرحله تثبیت و تحکیم ادبیات انقلاب اسلامی است . امروز ادبیات انقلاب اسلامی دارای تعریف و مولفه های متمایز از سایر سبک های ادبی است و همچون یک « برند ادبی » دارای هویت و شناسنامه معتبر است .
اسماعیلی عنوان کرد: مرحله تحکیم و تثبیت ، مرحله سبک سازی و استانداردسازی است .در این مرحله باید به دنبال تدوین نظریه ادبیات انقلاب اسلامی و معرفی شایسته آن باشیم . نقش بزرگوارانی چون دکتر کافی و دکتر سنگری و همه پژوهشگران و منتقدین در این مرحله ، نقش حساس و سرنوشت سازی است . چرا که اگر امروز در تدوین نظریه ادبیات انقلاب اسلامی تعلل و کوتاهی کنیم ، بعید نیست که دیگران به این عرصه ورود پیدا کنند و همه دستاوردهای ادبیات انقلاب اسلامی را به نام خود سند بزنند ! در این مرحله باید با آسیب شناسی علمی و روش مند ، به دنبال بر طرف کردن نقاط ضعف و تقویت نقاط قوت ادبیات انقلاب اسلامی باشیم .
در حوزه ادبیات انقلاب با خلاء نظریهپردازی و فقر نقد علمی و فنی مواجه هستیم
این شاعر و منتقد ادبی با اشاره به خلاهای موجود در ادبیات انقلاب اسلامی، افزود: در این عرصه با دو خلاء نظریهپردازی و فقر نقد علمی و فنی مواجه هستیم . دکتر کافی در آثار پژوهشی خود با توجه به دو حوزه « نظریه پردازی و نقد علمی » سعی بر جبران این کاستی ها دارد.پژوهشنامه ادبیات انقلاب اسلامی، دستی بر آتش (شناخت نامهی شعر جنگ)، شرح منظومهی ظهر (نقد و تحلیل شعرهای عاشورایی از آغاز تا امروز) و دیگر آثار غلامرضا کافی، به نوعی مانیفست و مرامنامه ادبیات انقلاب اسلامی است،
اسماعیلی ادامه داد: در حال حاضر کسانی که دغدغه تدوین نظریه ادبیات انقلاب اسلامی را دارند، انگشت شمار هستند که از آن میان می توان به بزرگوارانی چون یوسفعلی میرشکاک ، حمیدرضا شکارسری، دکتر سنگری ، اسماعیل امینی، و غلامرضا کافی اشاره کرد.
این منتقد ادبی گفت: در دوران پیش از انقلاب نیز در حوزه نقد و نظریهپردازی ادبی چهرههای شاخص انگشت شمار بودند . منظور من از منتقد و نظریه پرداز آنهایی هستند که نه به صورت تفننی و پراکنده ، بلکه به صورت مستمر و پیوسته در این حوزه کار میکردند که در این میانه چهرههایی چون دکتر شفیعی کدکنی ، رضا براهنی، محمدعلی دستغیب، ضیاء موحد و محمد حقوقی از دیگر منتقدان و پژوهشگران شاخص ترند . البته در کارهای پژوهشی آنان فراز و نشیبهایی هم وجود داشته است و گاهی چالشهایی را هم در جامعه ایجاد کرده اند ، ولی در مجموع کارنامه پربارتر و درخشان تری نسبت به دیگران داشته اند .
وی با اشاره به ویژگیهای علمی غلامرضا کافی، اضافه کرد: سه ویژگی برجسته غلامرضا کافی که بر کارهای او مهر تأیید میزند عبارتند از : خودباوری واعتماد به نفس علمی ، موضعبندی و واقع گرایی .
غلامرضا کافی در آثارش دچار تعصب کور نیست ، وی پژوهشگری واقع گراست
اسماعیلی افزود: غلامرضا کافی از خودباوری و اعتماد به نفس علمی و پژوهشی برخوردار است و به فرهنگ و اصالتهای ملی خود و هویتهای بومی و اسلامی پشت پا نزده است و با اتکا و به پشتوانه این اصالتهای ملی و اسلامی تربیت شده و کار کرده است.
وی بیان کرد: غلامرضا کافی نسبت به کاری که انجام میدهد، اعتقاد قلبی دارد و با باورمندی در این حوزه قلم میزند. از اصول اسلامی خود کوتاه نمیآید، اما در عین حال از ویژگی سوم که یک پژوهشگر باید داشته باشد نیز برخوردار است و آن سعه صدر علمی و واقعگرایی است.
به گفته اسماعیلی، با مطالعه آثار کافی پی میبریم که پژوهش های ادبی او محدود به دایره شاعران انقلاب اسلامی نیست . کافی سعی کرده است همه شاعرانی را که به نوعی به ادبیات انقلاب خدمت کرده اند و اثری در این حوزه دارند، ببیند و آثار آنان را مورد بررسی قرار دهد که این امر نشانگر واقع گرایی و سعه صدر علمی ایشان است . این امر اثبات میکند وی در آثارش دچار تعصب کور نیست و پژوهشگری عادل و واقعگراست که این بیطرفی و سعه صدر علمی قابل ستایش است .
در جامعه امروز در حوزه ادبیات انقلاب با توطئه سکوت مواجه هستیم
اسماعیلی ادامه داد: متأسفانه در جامعه ما از آغاز تا به امروز در حوزه ادبیات انقلاب با یک توطئه سکوت مواجه هستیم، این یک واقعیتی است که ما آن را با پوست، گوشت و استخوانمان حس میکنیم؛ یعنی آثاری که بعد از انقلاب اسلامی - هم در حوزه ادبیات داستانی و هم در حوزه شعر - خلق شده ، بدون اغراق آثاری هستند که با آثار بزرگانی همانند سنایی، عطار، مولانا، حافظ، فردوسی وسعدی پهلو میزنند، ولی متأسفانه دانشگاههای ما نسبت به ادبیات انقلاب بیمهری دارند، از همین رو خوشحالم که می بینم امروز از نسل انقلاب شاعرانی ظهور کرده اند که با برخورداری از دانش و بینش ادبی در کسوت مُدرس ، استاد و نظریه پرداز بر کرسی دانشگاه تکیه زده اند و برای اعتلای ادبیات انقلاب اسلامی عاشقانه و مومنانه تلاش می کنند .در واقع کار منتقدان و پژوهشگران ارجمندی همچون دکتر کافی راه را برای ورود ادبیات انقلاب اسلامی به دانشگاه ها هموار می کند .
محدثی خراسانی: شعر انقلاب در یک پیچ تاریخی قرار گرفته است
در ادامه این مراسم مصطفی محدثی خراسانی با اشاره به بیانات مقام معظم رهبری مبنی بر اینکه «جهان امروز در یک پیچ تاریخی قرار گرفته است»، بیان داشت: امروز، این تعبیر برای شعر انقلاب نیز مصداق دارد به گونهای که شعر انقلاب در یک پیچ تاریخی قرار گرفته است.
وی اضافه کرد: پیروزی انقلاب اسلامی در برههای اتفاق افتاد، که شعر فارسی از دهههای قبل دچار تحول بنیادی شده بود. تحول بنیادی با ظهور نیما و شعر نمایی آغاز شد و تمام دستاوردهای شعر فارسی پس از نیما، قوام یافته و قابل مصرف شد و به شکل ایده آل در این برهه زمانی توانست، تجربه کند.
محدثی خراسانی ادامه داد: تمام تجربیاتی که پس از نیما اتفاق افتاد، زمینه انقلاب اسلامی و تجدید حیاتی که شعر فارسی پیدا کرد و ترمیم گسستهایی که با پیشینه پیدا کرده بود، را توانستیم در این پیج تاریخی به دستاورهای فرمی که شعر فارسی توانسته است از این میان پیدا کند، اضافه کنیم.
به گفته وی، از گذشته شعر فارسی بیشتر از ادبیات مشروطه و انقلاب اسلامی، سرودهایم و به تولید اثر پرداختهایم اما به نقد آن کمتر توجه داشتهایم.
وی بیان کرد: در نقد ادبی کهن کتابی با عنوان «چهار مقاله عروضی» داریم که امروز نیز در دانشگاهها و در نقد ادبی به این کتاب استناد میشود. پس از انقلاب نیز نسبت به تولید آثاری که در این حوزه داشتیم، کم کار شده است.
محدثی خراسانی ادامه داد: یکی از دلایل این است که در افراد کمی روحیه نقد و پژوهش و ذوق ادبی یکجا جمع میشود و تا وقتی که این ویژگیها در یک فرد نباشد، کار شایستهای صورت نخواهد گرفت.
به گفته وی، یکی از کسانی که دارای این دو وجه بوده، استاد شفیعی کدکنی است که کار نقد را نیز به خوبی انجام میدهد. از دیگر افراد نیز میتوانیم به قیصر امینپور، سیدحسن حسینی و امروز نیز به آقای کافی اشاره کنیم.
وی با اشاره به کتاب نقد پژوهش انقلاب اسلامی و دفاع مقدس، افزود: غلامرضا کافی در این کتاب، در واقع کار چند کتاب را انجام داده است که در نهایت دارای حسن و نقایصی است.
محدثی خراسانی معتقد است، بحث شعر انقلاب و دفاع مقدس، با وجود یگانه بودن، میتواند موضوع بحث یک تحقیق قرار گیرد. اما کار بزرگی که کافی در این کتاب انجام داده، این است که کل ادبیات انقلاب اسلامی را به طور یکجا مورد تحقیق قرار داده که ترسیم کننده یک افق و دادن انگیزه و توان به جوانترها است.
وی با بیان اینکه منتقد برای نقد ادبیات و شعر فارسی باید بر موضوع اشراف کامل داشته باشد، افزود: آقای کافی خود شاعر است و همنشین شاعران انقلاب اسلامی نیز بوده است، همین امر باعث شده که بر موضوع تسلط کافی را داشته باشد.
نقل نوشته ها با ارجاع به نام وبلاگ و نویسنده آزاد است